Bilgisayarınız açılırken dakikalar geçiyorsa, program pencereleri geç açılıyorsa ya da tarayıcıda birkaç sekme açtığınızda her şey donuyorsa, çoğu zaman sorun "bilgisayarın eskimesi" değildir. Bilgisayar yavaş hızlandırma çözümleri genelde iki başlıkta toplanır: gereksiz yazılım yükünü temizlemek ve darboğaz yaratan donanımı yenilemek. Çoğu kullanıcıda depolama biriminin SSD'ye çevrilmesi ve başlangıç programlarının azaltılması, hissedilir bir hız farkı yaratmaya yeter. Aşağıda bu adımları sırayla, en ucuzdan en maliyetliye doğru ele alıyoruz.
Rastgele program silmeye başlamadan önce sistemin neden zorlandığını görmek gerekir. Windows'ta Görev Yöneticisi'ni (Ctrl + Shift + Esc) açın ve "Performans" sekmesine bakın. Burada dört değer önemlidir:
Hangi değer tavan yapıyorsa çözümü de o yönde aramalısınız. Bilgisayar bileşenlerinin ne işe yaradığını hatırlamak, bu tabloyu okumayı kolaylaştırır.
Kurduğunuz pek çok uygulama kendini otomatik olarak açılışa ekler. Görev Yöneticisi'ndeki "Başlangıç uygulamaları" sekmesinde, "Yüksek" etkiye sahip olanlara bakın. Yazıcı yardımcıları, oyun başlatıcıları, bulut senkronizasyon araçları ve mesajlaşma programları genelde kapatılabilir. Kapatmak programı silmez; sadece siz açana kadar beklemesini sağlar.
Ayarlar > Uygulamalar bölümünden listeyi tepeden tırnağa gözden geçirin. Yıllardır açmadığınız programlar hem yer kaplar hem de arka planda servis çalıştırabilir. Bilmediğiniz bir kalemi silmeden önce adını aratmak iyi bir alışkanlıktır.
Sistem diski dolmaya yaklaştığında Windows geçici dosyalar için yer bulamaz ve belirgin şekilde yavaşlar. C sürücüsünde en az %15 boş alan bırakmaya çalışın. Windows'un "Depolama Duyarlılığı" özelliği geçici dosyaları ve geri dönüşüm kutusunu otomatik temizler.
Özellikle yonga seti, ekran kartı ve depolama sürücüleri güncellemeleri performansı etkiler. Bunları anakart veya ekran kartı üreticisinin kendi sitesinden indirmek, üçüncü parti "sürücü güncelleyici" programlarından daha güvenlidir.
Ani ve açıklanamayan yavaşlamaların bir kısmı arka planda çalışan istenmeyen yazılımlardan kaynaklanır. Windows Güvenliği ile tam tarama yapmak çoğu durumda yeterlidir.
Tarayıcı eklentileri sessizce bellek tüketir. Kullanmadığınız uzantıları kaldırmak, aynı anda açık sekme sayısını azaltmak ve önbelleği ara sıra temizlemek gözle görülür rahatlama sağlar.
Eski bir bilgisayarda tek bir yükseltme yapacaksanız bu olmalı. Mekanik sabit diskler, işletim sisteminin binlerce küçük dosyayı aynı anda okumasında çok yavaş kalır. SSD ve HDD arasındaki farkları incelediğinizde açılış süresinin dakikalardan saniyelere inmesinin nedenini görürsünüz. Anakartınızda M.2 yuvası varsa NVMe SSD, yoksa 2,5 inç SATA SSD tercih edebilirsiniz; ikisi de mekanik diske göre büyük fark yaratır.
Bellek dolduğunda sistem diski geçici bellek gibi kullanır ve her şey ağırlaşır. Ofis işleri ve internet için 8 GB alt sınır, rahat kullanım için 16 GB makul bir hedeftir. Yükseltmeden önce anakartın desteklediği bellek tipini (DDR4/DDR5), maksimum kapasiteyi ve mevcut modülle uyumu kontrol edin; doğru RAM seçimi konusundaki temel kurallar burada işinize yarar.
Fanlar ve soğutucu kanatları tozla dolduğunda işlemci sıcaklığı yükselir, sistem kendini korumak için hızını düşürür. Buna termal kısıtlama denir. Kapalı ve fişi çekilmiş makinede basınçlı hava ile tozu almak, birkaç yıllık makinelerde termal macunu yenilemek performansı geri kazandırabilir. Soğutma sistemlerinin nasıl çalıştığını bilmek, hangi fanın ne yaptığını anlamanızı kolaylaştırır.
SSD ve RAM'e rağmen zorlanıyorsanız darboğaz işlemcidedir. İşlemci yükseltmesi çoğu zaman anakart değişimini de gerektirdiği için maliyetlidir; bu noktada mevcut sistemi zorlamak yerine yeni bir yapılandırma planlamak daha mantıklı olabilir.
| Belirti | Muhtemel neden | İlk deneyeceğiniz |
|---|---|---|
| Açılış çok uzun sürüyor | Mekanik disk, çok sayıda başlangıç programı | SSD geçişi, başlangıç listesi temizliği |
| Çok sekme açınca donma | Yetersiz RAM | Bellek yükseltmesi |
| Bir süre sonra yavaşlıyor | Isınma, termal kısıtlama | Toz temizliği, termal macun |
| Oyunlarda takılma | Ekran kartı yeters |