Anakart seçiminde ilk bakılacak şey işlemcinin soketi ve yonga setidir; ardından kasaya uyacak form faktörü, ihtiyaç duyduğunuz RAM ve PCIe slot sayısı, M.2 ile SATA depolama girişleri ve arka paneldeki bağlantılar gelir. Yani anakart seçimi slot özellikler üzerinden şekillenir: hangi parçaları takacağınızı bilirseniz doğru modeli bulmak kolaylaşır. Aşağıda bu başlıkları sırayla, yeni başlayan birinin takip edebileceği biçimde açıyorum.
Soket, işlemcinin anakarta fiziksel olarak oturduğu yerdir. İşlemci ile anakartın soketi aynı olmak zorundadır; farklı soketler birbirine takılmaz. Ancak aynı soket her zaman uyumluluk garantisi vermez. Anakart üreticileri, hangi işlemci modellerinin destekleneceğini bir "CPU destek listesi" olarak yayınlar. Yeni çıkan bir işlemciyi eski bir anakartla kullanacaksanız BIOS güncellemesi gerekebilir; bazı modellerde bu güncelleme işlemci takılı olmadan da yapılabilir, bazılarında yapılamaz. Satın almadan önce bu listeye bakmak, sonradan yaşanacak sıkıntıların çoğunu önler.
Yonga seti (chipset) ise anakartın hangi özellikleri sunacağını belirler: hız aşırtma desteği, PCIe hat sayısı ve sürümü, kaç adet USB portu çıkarılabileceği gibi. Alt seviye yonga setleri günlük kullanım ve orta seviye oyun sistemleri için yeterlidir; üst seviye olanlar daha fazla depolama girişi, daha güçlü güç kademeleri ve daha zengin bağlantı sunar. İşlemci seçimini yaparken anakartı da beraber düşünmek, iki parçanın birbirini kısıtlamasını engeller.
Anakartlar standart boyutlarda üretilir. En yaygın üçü şöyle karşılaştırılabilir:
| Boyut | Tipik RAM slotu | Genişleme slotu | Kimler için |
|---|---|---|---|
| ATX | 4 | Çok sayıda | Yükseltme planlayan, ekipman ekleyen kullanıcı |
| Micro-ATX | 2–4 | Orta | Dengeli, ekonomik sistemler |
| Mini-ITX | 2 | Genelde 1 | Küçük ve taşınabilir kasalar |
Küçük bir kasa aldıysanız büyük anakart takamazsınız; büyük kasaya küçük anakart takılabilir ama boş alan kalır. Ayrıca küçük kartlarda hava akışı ve kablo düzeni daha sıkışıktır, bu da soğutma çözümü seçimini etkiler.
Slot sayısı kadar, desteklenen bellek türü ve azami hız da önemlidir. Bir anakart yalnızca tek bir bellek nesline (örneğin DDR4 ya da DDR5) uygundur; ikisini birlikte kullanamazsınız. İki slotlu bir kartta çift kanal için iki modül takarsınız ama ileride yükseltmek isterseniz mevcut modülleri çıkarmak zorunda kalırsınız. Dört slotlu kartlarda ise iki modülle başlayıp sonradan ekleme yapmak mümkündür. Hangi modülün hangi slota gireceği kılavuzda belirtilir; genelde ikinci ve dördüncü yuvalar önerilir. Bellek seçimi konusundaki ayrıntılar RAM rehberinde daha derinlemesine anlatılıyor.
Ekran kartı, en uzun PCIe x16 slotuna takılır. Kartların uzunluğu aynı olsa da içlerinden geçen hat sayısı farklı olabilir; bazı slotlar fiziksel olarak x16 görünse de elektriksel olarak x4 çalışır. Ekran kartını her zaman işlemciye doğrudan bağlı olan birinci slota takmak gerekir. PCIe sürümü (4.0, 5.0 gibi) veri hızını belirler, ancak eski sürüm kartlar yeni slotlarda, yeni kartlar eski slotlarda geriye/ileriye uyumlu biçimde çalışır; sadece hız tavanı düşer.
Kısa slotlar ise ses kartı, ek ağ kartı ya da yakalama kartı gibi parçalar için kullanılır. Büyük ve kalın bir ekran kartı, altındaki kısa slotu fiziksel olarak kapatabilir. Bu yüzden ekstra kart takma planınız varsa slotların yerleşimine bakın.
M.2 yuvaları NVMe SSD'ler için kullanılır ve genellikle anakartın en hızlı depolama girişleridir. Kaç adet M.2 olduğu, hangisinin hangi PCIe sürümünde çalıştığı ve soğutucu plakası bulunup bulunmadığı modele göre değişir. Dikkat edilmesi gereken bir nokta, bazı kartlarda M.2 yuvası dolduğunda birkaç SATA portunun devre dışı kalmasıdır; bu bilgi kullanım kılavuzunda yazar. SATA portları ise klasik 2,5 inç SSD'ler ve mekanik diskler için gerekir. SSD ve HDD arasındaki farkları bilmek, kaç adet hangi girişe ihtiyacınız olduğunu belirlemenizi kolaylaştırır.
Arka panelde kaç USB portu olduğuna, bunların USB türlerine ve hızlarına, USB-C bulunup bulunmadığına bakın. Dahili ekran çıkışı (HDMI, DisplayPort) yalnızca dahili grafik birimi olan işlemcilerle çalışır. Ağ tarafında 1 Gbit veya daha hızlı Ethernet, bazı modellerde de dahili Wi-Fi ve Bluetooth bulunur.
Kart üzerindeki başlıklar da önemlidir: fan girişi sayısı, ön panel USB ve USB-C başlığı, ARGB/RGB başlıkları, CPU güç konnektörünün türü. Kasanızın ön panelinde USB-C varsa anakartta karşılığı olmalı, yoksa o port çalışmaz.
Soket çevresindeki VRM bölgesi işlemciye temiz güç sağlar. Yüksek güç tüket